Odi Gonzales is professor of Quechua at New York University. Below is his trilingual blog post, in Quechua, Spanish and English, about Runa Simi. Runa Simi is the original term used by indigenous people in the Andes for the language now known as Quechua.
Runa Simi pantachiqkunamanta / Odi Gonzales

Odi Gonzales
Manaraq españolkuna chayamuqtinku, lluy tawantinsuyu llaqtapi runakuna rimaqku Runa simita. Kay simipi niranku “wakcha” nispa, mana mamayoq, manataytayoq, mana llaqtayoq runata. Chaymi karan wakcha kay; Mamapachapas, unupas manan huk runallaqchu karan, llapankuqmi karan. Ichaqa, chay sunkhasapukuna chayamuqtinku, pantachipunku RunaSimita. Chaymanta pacha kunankama “wakcha” nipunku mana qolqeyoq, mana kaqniyoqta, mana wasiyoq, mana allpayoqta. Manataqmi quechuachu sutinpas karan inkakunaq rimayninkuqa; Runa Simin karan. Ichaqa tayta cura Fray Domingo de Santo Tomasmi sutiyapun chhaynata. Pay yacharan rimayta Runa Simita allintapuni. Chaymi, ñawpaqpi, qhelqaran diccionariota RunaSimimanta. Chay pacha pay tiyaq Qheswapanpa llaqtapi, chayrayku diccionarionta qhelqayta tukuspa, pay t’iqrasqa español simiman:“kaymi kan Qheswa Simi diccionario” nispa. Manataq chay kuti llapan españolkunachu yacharanku españolta ñawinchayta nitaq rimayta Runa Simita chayqa, paykuna panta pantata yachasqaku tayta curaq rimayninta; chaymanta pacha Runa Simi kapun Quechua. Ichaqa kunankamapas lluy llaqtakunapi manan reqsinkuchu chay “Quechua” nisqata. Sichus qan tapunki huk Qosqo ayllumanta erqeta “Rimankichu Quechuata?” nispa, chayqa pay nisunki “Ñoqaqa rimanin Runa Simita, manan alqo simitachu” nispa.
Continue reading →